Binaurale Beats

Wat het is, eenvoudig gezegd

Zet een koptelefoon op. Je linkeroor krijgt een zuivere toon van 200 trillingen per seconde. Je rechteroor krijgt er een van 208.

Je hoort geen twee tonen. Je hoort één toon die acht keer per seconde aanzwelt en wegebt, als een langzame puls in je hoofd.

Het bijzondere is dat die puls nergens voorkomt. Ze zit niet in de lucht; ze staat niet in het geluidsbestand, en een microfoon naast je oor zou haar niet opnemen. Ze ontstaat pas in je hoofd, waar je hersenen wat je links en rechts hoort samenvoegen tot één beeld. Het verschil tussen de twee tonen, in dit geval 8, is wat je als puls ervaart. Dat is een binaurale beat: 8 pulsen per seconde, oftewel 8 Hz.

Wat het doet

Je hersenen werken met ritmes. Op elk moment lopen er elektrische golven door, en die gaan sneller als je wakker en alert bent, en trager als je rustig wordt of in slaap valt. Je kan dat meten, en je kan het ook zelf voelen: het verschil tussen klaarwakker achter je bureau en soezen in een stoel is niet alleen een gevoel, het is een ander tempo.

Een binaurale beat geeft je hersenen een traag ritme om zich aan te hechten. Het idee is eenvoudig: hoor je een puls van 8 keer per seconde, dan neigen je hersenen ernaar mee te bewegen in dat tempo, en dat tempo past bij rustige aandacht. Het is geen medicijn. Het lijkt eerder op wat er gebeurt als je naast iemand loopt: na een tijdje loop je vanzelf in de pas.

In de praktijk gebeurt dat meebewegen veel minder sterk en veel wisselvalliger dan de verhalen doen vermoeden. Wat mensen doorgaans wel voelen, is dat hun ademhaling rustiger wordt, hun schouders zakken en hun gedachten minder snel springen. Een deel daarvan komt waarschijnlijk door de beat zelf, een deel door de gelijkmatige, voorspelbare klank, een deel door wat je ervan verwacht, en een deel doordat je twintig minuten stilzit met je ogen dicht. Dat is geen bezwaar: het resultaat telt.

Het verschijnsel werd in 1839 beschreven door de Duitse natuurkundige Heinrich Wilhelm Dove en kwam vanaf de jaren zeventig in de belangstelling als hulpmiddel voor ontspanning.

Waarom een koptelefoon noodzakelijk is

Uit de luidsprekers mengen beide tonen zich in de lucht voordat ze je oren bereiken. Dan hoor je een gewone akoestische beat: hetzelfde ritme, maar het ontstaat buiten je hoofd, niet in je hoofd. Wil je het echte binaurale effect, dan moet elk oor zijn eigen toon krijgen. Oordopjes of een koptelefoon dus. Staat “mono-audio” in de instellingen van je toestel aan? Zet het dan uit, want dan krijgen beide oren hetzelfde geluid.

De frequentiebanden

De beatfrequentie wordt genoemd naar de hersengolven waarmee ze overeenkomt. Dat zijn namen voor ritmes, geen beloftes.

  • Beta, 13 tot 30 Hz. Wakker, alert, taakgericht. Voor werken en focussen.

  • Alpha, 8 tot 12 Hz. Ontspannen maar aanwezig, zoals met je ogen dicht in een stoel. Voor de meeste mensen is het de aangenaamste zone.

  • Theta, 4 tot 8 Hz. De grens tussen waken en slapen. Dromerig, beelden komen op.

  • Delta, 0,5 tot 4 Hz. Diepe slaap.

Waarom het bij iedereen anders werkt

De verschillen tussen personen zijn groot en dat komt consequent terug in het onderzoek. Wat de ene mens diep ontspant, laat de andere koud of maakt hem juist onrustig. Daar zijn begrijpelijke oorzaken voor.

Je eigen ritme verschilt. Ieders natuurlijke alpha-ritme ligt net iets anders en verandert met je leeftijd en met hoe uitgeslapen je bent. Klank kan je hersenen niet dwingen. Vermoedelijk bewegen ze het vlotst mee op een ritme dat dicht bij hun eigen ritme ligt.

Trage beats zijn minder goed voelbaar. Onder de 4 Hz wordt de puls een trage golf die sommigen eerder oneffen of onrustig ervaren dan rustgevend.

Theta voelt niet voor iedereen veilig. Het is de zone van wegzakken, van beelden die opkomen, van een beetje controle loslaten. Wie veel te verwerken heeft of gespannen is, ervaart dat soms als onprettig in plaats van als rustig. Alpha laat je ontspannen én aanwezig blijven.

De sprong kan te groot zijn. Van alertheid naar diepe rust in één beweging is veel gevraagd. Geleidelijk zakken werkt vaak beter dan meteen in delta beginnen.

Hoe je het best begint

  1. Begin bij alpha. Rond 8 tot 10 Hz, tien tot twintig minuten, met de ogen dicht. Merk hoe het voelt.

  2. Zak stap voor stap. Voelt alpha goed, probeer dan de bovenkant van theta, rond 7 Hz. Gaat dat ook goed? Ga dan pas lager, telkens met 1 Hz, en neem er een paar sessies de tijd voor.

  3. Stop als het onprettig voelt. Onrust, druk op de oren of hoofdpijn zijn tekenen dat deze beat of dit volume niet bij je past. Ga terug naar de zone waarin je je goed voelde.

  4. Houd het volume laag. Je moet de toon net comfortabel vinden. Harder maakt het effect niet sterker, maar wel vermoeiender.

  5. Geef het tijd. Neem minstens tien minuten, zodat je lichaam de kans krijgt om te ontspannen.

Wanneer je voorzichtig moet zijn

Gebruik binaurale beats niet tijdens het rijden of bij andere taken die je volledige aandacht vragen. Heb je epilepsie of heb je ooit een aanval gehad? Overleg dan eerst met je arts: bij die aandoening vragen om ritmische prikkels uit voorzorg. Draag je een hoorapparaat of hoor je aan één oor duidelijk minder, dan bereikt het binaurale effect je waarschijnlijk niet.

Binaurale beats zijn een hulpmiddel om te ontspannen. Dit is geen behandeling en geen vervanging voor medische zorg.

De instrumenten op deze site

  • Faseschijf stemt de beat af op het uur van de dag en op hoe opgejaagd je je voelt en glijdt tijdens de sessie geleidelijk naar de doeltoestand.

  • Innerlijke apotheek zet een sessie voor je klaar op basis van hoe je je wil voelen.

  • Anima combineert een binaurale beat met begeleide ademhaling.

  • Avondval laat de beat ‘s avonds langzaam zakken, zonder terugkeer naar het wakker worden.

  • ResonanceBio en Celltimer verlopen op hun eigen manier.

Weet je niet waar te beginnen: kies alpha, twintig minuten, met je ogen dicht en een koptelefoon op. Dat is voor de meeste mensen de aangenaamste kennismaking.

Ontspanning en het lichaam

Wat bewezen is.

Hersenen en lichaam staan niet los van elkaar. Via zenuwbanen en hormonen sturen de hersenen continu signalen naar de rest van het lichaam. Het lichaam bestaat uit ongeveer 37 biljoen cellen en elke cel reageert op signalen uit haar omgeving via receptoren in het celmembraan.

Stress is het duidelijkste voorbeeld. Bij stress maakt het lichaam cortisol aan. Cortisol zet het lichaam in een overlevingsstand, waarbij processen als celdeling, weefselherstel en immuunrespons tijdelijk worden afgeremd ten gunste van de directe overleving. Dit is fysiologie, geen speculatie.

Ontspanning verlaagt het cortisolniveau en een lager cortisolniveau geeft het lichaam meer ruimte voor herstelprocessen.

Wat ontspanning aantoonbaar doet.

Wanneer hersengolven vertragen naar alfa-, theta- of deltastadia, verandert de chemische huishouding van het lichaam. Een aantal effecten is breed onderzocht, meestal in de context van meditatie in het algemeen, niet specifiek van binaurale tonen:

  1. Melatonine. Diepe ontspanning en meditatie verhogen de melatonineproductie. Melatonine ondersteunt REM-slaap en speelt een rol bij celherstel.

  2. Cortisol. Meditatieve technieken worden in onderzoek consistent gekoppeld aan een daling van het cortisolniveau. De exacte omvang varieert sterk per studie en per methode, en een vast percentage plakken op "geluidstherapie" zou de precisie van het onderzoek overdrijven.

  3. GABA. GABA is de neurotransmitter die overactieve gedachten en angst dempt. Mindfulness-oefeningen worden in onderzoek gekoppeld aan een stijging van de GABA-niveaus op korte termijn.

  4. BDNF. Brain-Derived Neurotrophic Factor stimuleert de aanmaak van nieuwe hersencellen in de hippocampus, het geheugencentrum dat bij chronische stress kan krimpen. Meditatie en aandachtsoefeningen worden in onderzoek gekoppeld aan hogere BDNF-niveaus.

Onderzocht in fase II studies.

Onderzoekers van het MIT, onder meer bij het Picower Institute, hebben aangetoond dat blootstelling aan 40 Hz-geluids- en lichtprikkels de microglia in het brein activeert, de immuuncellen die amyloïde- en tau-eiwitten opruimen. Deze eiwitten worden geassocieerd met de ziekte van Alzheimer. Dit is een van de weinige claims in dit veld die zijn onderbouwd met gecontroleerde, gepubliceerde studies.

Akoestisch comfort.

Muziek in 432 Hz klinkt iets lager dan de standaard 440 Hz-stemming, en een lagere stemming kan een lichte daling van de hartslag veroorzaken, in de orde van enkele slagen per minuut. Het effect is echt. De verklaring is akoestisch comfort en persoonlijke voorkeur.

Conclusie.

Binaurale beats kunnen hersengolven via de frequency-following response aantoonbaar beïnvloeden. Ontspanning heeft aantoonbare fysiologische effecten op cortisol, melatonine en gerelateerde processen. 40 Hz gamma-stimulatie wordt onderzocht als mogelijke toepassing”.

Wie met geluid werkt, kan zich baseren op wat al bewezen is. Dat is genoeg reden om dagelijks 20 tot 30 minuten binaurale audio te luisteren met een goede koptelefoon. Het hoeft geen magie te zijn om de moeite waard te zijn.

Binaurale beats en de Frequency-Following-Response - Bronnen

40 Hz gamma-entrainment en Alzheimer (het MIT-onderzoek)

Meditatie en cortisol

Meditatie en BDNF

Meditatie en GABA